05-11-2024

Het Vredespaleis in Den Haag dat in 1913 feestelijk werd geopend wordt gekenmerkt door twee torens. In de hoogste toren bevindt zich het carillon van het Vredespaleis. Dit klokkenspel werd precies 30 jaar geleden, op 3 november 1994, in gebruik genomen.

Het carillon
Het carillon van het Vredespaleis is een indrukwekkend muziekinstrument dat bestaat uit 48 klokken en vier octaven omvat. De klokken zijn gemaakt van brons en variëren in grootte en gewicht, waarbij de grootste klok meer dan 1.200 kilogram weegt. De klokken zijn versierd met prachtige inscripties en symbolen die de waarden van vrede en gerechtigheid weerspiegelen. Het carillon is eigendom van de Carnegie Stichting, Stichting Carillon Den Haag zorgt voor het bespelen ervan.
Naast het carillon bevindt zich in de hoogste toren van het Vredespaleis ook een door Zwitserland geschonken uurwerk. De bijbehorende bronzen klok geeft de hele en halve uren aan. Op de klok is de tekst ‘Möchte ich mit meinem Geläut den aufrichtigen Frieden verkünden’ te vinden.

Totstandkoming van het carillon
In 1986 gaf stadsbeiaardier Heleen van der Weel in verband met een culturele uitwisseling tussen de stad Den Haag en de Canadese hoofdstad Ottawa enkele beiaardconcerten in de Peace Tower van het Parlementsgebouw in Ottawa. Na terugkomst ontstond het initiatief om ook in de Haagse `Peace Tower’ een klokkenspel te installeren. Dit project werd mede door een comité van aanbeveling bestaande uit Dr. Javier Pérez de Cuéllar, toenmalige secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Hans van den Broek, toen Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Frits Korthals Altes, toen minister van Justitie en Max van der Stoel, toenmalige voorzitter van de Carnegie Stichting, een succes.

Stichting Carillon Den Haag met Heleen van der Weel en Loek Boogert als voortrekkers, zette zich in voor het realiseren van het project. Klokken werden onder meer geschonken door koningin Beatrix en prins Claus, Dr. Nagendra Singh, President van het Internationaal Gerechtshof, de regeringen van België en Zwitserland, de Gemeente Den Haag en de Australian Carillon Society. Uiteindelijk werd het carillon van het Vredespaleis op 3 november 1994 officieel in gebruik genomen. Toen was het een instrument met 38 klokken. Met nieuwverworven gelden bereikte het in het jaar 2000 een omvang van 47 klokken. Ter ere van het 100-jarige bestaan van het Vredespaleis 2013 werd de laatste grote klok gegoten. Een bronzen plaquette bij de toegangsdeur van het Vredespaleis toont een overzicht van alle personen en organisaties in binnen- en buitenland die aan dit carillon bestaande uit 48 klokken hebben bijgedragen.

Eerdere poging
Reeds in 1926 kwam de Amerikaanse overheidsfunctionaris William Gorham Rice op het idee om een carillon te plaatsen in de toren van het Vredespaleis. Rice was een autoriteit op het gebied van carillons in de Verenigde Staten en Europa. Hij schreef zelfs een brief aan Koningin Wilhelmina om ervoor te zorgen dat zijn plan de juiste aandacht kreeg. Als gevolg kreeg de bouwkundig adviseur van het Vredespaleis, Johan van der Steur, de opdracht om de constructietekeningen van de toren op te sturen aan Rice in de Verenigde Staten. Enige tijd daarna kwam de Amerikaan zelf naar Den Haag en maakte een afspraak met het bestuur van de Carnegie Stichting, beheerder van het Vredespaleis, om hen te overtuigen van het plan om een carillon te schenken met 35 klokken. Om onbekende redenen werd het plan van William Gorham Rice toen niet uitgevoerd.

Bespeling
Het klokkenspel van het Vredespaleis heeft geen functie als tijdaanduiding door het spelen van melodieën voorafgaande aan de hele en halve uurslag: het is louter een concertinstrument. De bespelingen worden vanaf het begin steeds iedere dinsdag en donderdag gegeven van 13.00 – 13.45 uur. Het programma wordt met zorg samengesteld door de beiaardier Heleen van der Weel en wordt in een etalage bij de portiersloge gepubliceerd. Goede luisterplaatsen zijn de banken op het Carnegieplein en de tuin van Museum Mesdag aan de Laan van Meerdervoort.

Internationaal netwerk en Hymne des Nations
Het Vredespaleis is sinds 30 november 2017 deel van het internationaal netwerk van War Memorial and Peace Carillons (www.peacecarillons.org). Deze ongeveer veertig ‘monumenten in klank’ herinneren ons aan de slachtoffers die tijdens oorlogen wereldwijd hun leven offerden voor onze vrijheid. Ter ere van het 25jarig bestaan van het carillon en ter ere van 75 jaar bevrijding in Nederland, heeft beiaardier Heleen van der Weel de ‘Hymne des Nations’ speciaal bewerkt voor het carillon. Deze hymne werd geschreven door de Nederlandse pianist en componist met Joodse wortels Karel (Charles) Grelinger (1873–1942). Hij studeerde aan de conservatoria in Amsterdam en Parijs, schreef opera’s en werkte aan vele muziekcomposities. In 1942 werd hij gevangengenomen en op transport gezet naar kamp Auschwitz. Tijdens deze reis overleed hij. Composities van hem waren te vinden in de Bibliothèque nationale de France in Parijs en in het Nederlands Muziek Instituut in Den Haag.

Bron: Heleen van der Weel, Stichting Carillon Den Haag